Ülseroglandüler tularemi, tüm tularemi vakalarının yaklaşık %75-80’ini oluşturur. Hastalık, Francisella tularensis bakterisinin deri yoluyla vücuda girdiği tam noktada bir yara oluşturması ve ardından en yakın lenf düğümüne sızarak orayı şişirmesiyle seyreder. Genellikle enfekte bir kene veya sinek ısırığı ya da bakteriyi taşıyan bir hayvanın (tavşan, fare vb.) kanının derideki görünmez bir çatlaktan girmesi sonucu oluşur.
Eğer bir hasta raporunda veya e-nabız kayıtlarında A21.0 kodu yer alıyorsa, bu durum mikrobun deriden girdiği ve yerel bir “yara + şişlik” ikilisi oluşturduğu anlamına gelir.
1. A21.0 Nedir? (Patofizyolojik ve Klinik Derinlik)
Doktorlar İçin Teknik Bakış:
A21.0, Francisella tularensis’in deri bariyerini aşarak dermis ve subkutan dokuda lokalize olmasıyla başlar. Bakteri, giriş yerinde nötrofil infiltrasyonu ve ardından gelişen doku nekrozu (ölümü) ile karakterize “primer lezyon”u oluşturur. Bu lezyon hızla ülserleşir. Bakteri, lenfatik kanallar yoluyla bölgesel lenf nodlarına taşınır; burada kazeifikasyon içermeyen (veya bazen içeren) granülomatöz bir inflamasyon başlatır. Bakterinin hücre içi (intrasellüler) yaşam döngüsü, antibiyotik seçiminde (hücre içine nüfuz edenler tercih edilmelidir) kritik öneme sahiptir.
Halk İçin Yalın Anlatım:
Vücuda giren mikrop, önce girdiği yerde küçük bir sivilce gibi başlar ama hızla büyüyerek ortası çukur, kenarları belirgin bir yaraya dönüşür. Bu yara genellikle ağrılıdır ve standart merhemlerle geçmez. Mikrop girdiği yerden hemen en yakın “savunma istasyonu” olan lenf bezine (örneğin koldan girdiyse koltuk altına, bacaktan girdiyse kasığa) gider ve orayı ceviz büyüklüğünde bir şişliğe dönüştürür. İşte bu “yara + şişlik” kombinasyonu, doktorların A21.0 teşhisi koymasını sağlayan en büyük kanıttır.
2. Belirtiler ve Hastalık Evreleri: “Sivilceden Ülsere”
Ülseroglandüler tularemi, belirtilerin ortaya çıkış sırasına göre bir takvim izler:
- Kuluçka Süresi (1-10 Gün): Mikrop vücuda girdikten sonra genellikle 3-5 gün sessiz kalır.
- Ani Başlangıç (Sistemik Faz): Hiçbir belirti yokken aniden 39-40 derece ateş, şiddetli titreme, baş ağrısı ve yoğun kas ağrıları başlar. Hasta kendini “çok ağır bir grip” geçiriyor gibi hisseder.
- Primer Lezyonun Oluşumu: Bakterinin girdiği yerde (ısırık veya temas noktası) önce kırmızı bir kabarcık (papül) oluşur. Bu kabarcık hızla patlar ve ortası çukur, “zımbayla delinmiş” gibi görünen bir ülser (yara) halini alır.
- Bölgesel Şişlik (Glandüler Faz): Yaranın olduğu bölgeye en yakın lenf bezleri ağrılı bir şekilde şişer. Bu şişlikler o kadar hassastır ki dokunmak bile zordur. Zamanla bu bezler yumuşayıp kendiliğinden patlayarak dışarıya iltihap akıtabilir.
3. Ayırıcı Tanı Tablosu: Veba mı, Şarbon mu, Tularemi mi?
A21.0 tablosu, deride yara ve şişlik yapan diğer hastalıklarla çok karıştırılır. İşte farklar:
| Özellik | Tularemi (A21.0) | Bubonik Veba (A20.0) | Şarbon (A22.0) |
| Giriş Yarası | Belirgin, zımba delikli ülser | Nadiren görülür | Siyah kabuklu, ağrısız yara |
| Ağrı Seviyesi | Yüksek (Yara ve Bez ağrılı) | Çok Yüksek (Bez aşırı ağrılı) | Düşük (Yara ağrısızdır) |
| Lenf Şişliği | Her zaman eşlik eder | Çok belirgin ve büyük (Bubon) | Genellikle eşlik etmez |
| Bulaş Yolu | Tavşan, kene, su | Pire, fare | Hayvan yünü, deri, et |
4. Tanı Yöntemleri: “Laboratuvarda Alarm Durumu”
A21.0 teşhisinde dikkat edilmesi gereken en önemli şey, bakterinin çok bulaşıcı olmasıdır:
- Agglütinasyon (Kan Testi): En sık kullanılan yöntemdir. Hastalığın 2. haftasından itibaren kanda bakteriye karşı antikorlar yükselir.
- Yara Sürüntüsü ve PCR: Yaradan alınan örnekte bakterinin DNA’sı aranır. Bu, en hızlı teşhis yöntemidir.
- Kültür Yapılmamalıdır (Önemli): Standart laboratuvarlarda bu mikrobun üretilmesi (kültürü) yasaktır çünkü havaya karışıp laboratuvar çalışanlarını hasta edebilir. Sadece çok özel (Biyogüvenlik Seviye 3) laboratuvarlarda yapılabilir.
5. Tedavi: “Doğru İlaç, Uzun Süre”
Tularemi, sıradan antibiyotiklere (Penisilinler, Sefalosporinler) dirençlidir. Yanlış ilaç kullanımı şişliği küçültmez, aksine zaman kaybettirir.
- Birinci Seçenek: Streptomisin veya Gentamisin (Genellikle iğne formunda).
- Alternatifler: Ağızdan alınan Doksisiklin veya Siprofloksasin.
- Süre: Tedavi en az 14 gün sürer. Eğer lenf bezlerinde ciddi iltihap varsa bu süre 21 güne uzatılabilir.
- Yara Bakımı: Yara temiz tutulmalı, doktorun önermediği merhemler sürülmemelidir. Şişlikler patlarsa, çıkan sıvı çok bulaşıcı olduğu için gazlı bezle kapatılmalıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)
| Soru | Yanıt |
| 1. Kene ısırdı, hemen tularemi olur muyum? | Her kene tularemi taşımaz. Isırık yerinde iyileşmeyen bir yara ve ateş olursa şüphelenilmelidir. |
| 2. Yaradaki kabuk koparılmalı mı? | Hayır! Kabuk altındaki doku mikrop doludur. Koparılması mikrobun yayılmasına neden olabilir. |
| 3. Tavşan eti yemekle bu form (A21.0) olur mu? | Et yemek genellikle boğaz formunu (A21.3) yapar. A21.0 daha çok tavşanı yüzerken derideki bir çatlaktan bulaşır. |
| 4. Bulaşıcı mıdır? | Hastadan sağlam kişiye el sıkışmakla geçmez; ancak yaradan akan sıvıya doğrudan temas etmek risklidir. |
| 5. Şişlikler (bezler) ne zaman iner? | İlaç tedavisiyle mikrop ölür ama şişliğin tamamen kaybolması bazen 3-6 ayı bulabilir. |
| 6. Ameliyat gerekir mi? | Şişlikler apseleşip yumuşarsa doktor tarafından boşaltılması (insizyon) gerekebilir, ama mikrop ölmeden yapılmamalıdır. |
| 7. Kedim fare yakaladı, bana bulaşır mı? | Kedinin ağzındaki veya pençesindeki mikrop, sizi tırmalaması veya ısırması sonucu A21.0 yapabilir. |
| 8. Gebelikte tehlikeli mi? | Evet; ancak hamileliğe uygun özel antibiyotiklerle (örneğin Gentamisin takibiyle) tedavi edilebilir. |
| 9. Tekrar tularemi olur muyum? | Hastalığı geçirmek güçlü bir bağışıklık sağlar; ancak yıllar sonra tekrar kapma riski çok düşüktür. |
| 10. Beslenmede nelere dikkat etmeli? | Bağışıklığı desteklemek için protein ağırlıklı beslenilmeli ve bol su tüketilmelidir. |
| 11. İz kalır mı? | Derideki ülser (yara) yerinde genellikle küçük, çökük bir iz kalabilir. |
| 12. A21.0 kodu raporumda neyi açıklar? | Mikrobun deriden girdiğini, orada bir yara ve buna bağlı lenf şişliği oluşturduğunu ifade eder. |
⚠️ Önemli Tıbbi Uyarı
hastalikhastasi.com üzerinde yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu bilgiler, bir tıp doktorunun profesyonel görüşü veya tedavisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuzda mutlaka uzman bir hekime danışınız. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen uygulamalardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Acil durumlarda lütfen 112 Acil Servis ile iletişime geçiniz.