Oküloglandüler tularemi, tüm tularemi vakalarının yaklaşık %1-5’ini oluşturan nadir fakat oldukça şiddetli seyreden bir formdur. Hastalık, Francisella tularensis bakterisinin göze doğrudan teması sonucu oluşur. “Okülo” (göz) ve “glandüler” (lenf bezi) kelimelerinin birleşimi, hastalığın iki ana imzasını özetler: Şiddetli, yaralı bir göz iltihabı ve buna eşlik eden kulak önü veya çene altı lenf bezlerinin aşırı şişmesi.
Eğer bir hasta raporunda A21.1 kodu yer alıyorsa, bu durum enfeksiyonun birincil giriş kapısının “göz” olduğunu ve sistemik bir yayılımın başladığını gösterir.
1. A21.1 Nedir? (Tıbbi ve Patolojik Süreç)
Doktorlar İçin Teknik Bakış:
Oküloglandüler tularemi, konjonktival mukozanın Francisella tularensis ile kontaminasyonu sonucu gelişir. Bakteri, konjonktiva üzerinde multipl sarımsı granülomlar ve küçük ülserasyonlar (yaralar) oluşturur. Bu tabloya genellikle “Parinaud Oküloglandüler Sendromu” adı verilen klinik görünüm eşlik eder. Enfeksiyonun patogenezinde, bakterinin konjonktival bariyeri aşarak lenfatik drenaj yoluyla ipsilateral (aynı taraftaki) preauriküler (kulak önü), submandibüler (çene altı) veya servikal (boyun) lenf nodlarına yayılması esastır. Göz kapağında yoğun kemozis (ödem) ve pürülan akıntı kuraldır.
Halk İçin Yalın Anlatım:
Göz tularemisi, mikroplu bir şeyin doğrudan göze değmesiyle başlar. Bu bazen mikroplu bir suyun göze sıçraması, bazen de tavşan gibi av hayvanlarına dokunduktan sonra elin göze sürülmesiyle olur. Göz bir anda kanlanır, şişer ve üzerinde küçük sarı yaralar oluşur. Ancak bu hastalığı sıradan bir göz nezlesinden (konjonktivit) ayıran en büyük özellik, gözün hemen yanındaki (kulak önündeki) lenf bezinin ceviz kadar şişmesidir.
2. Belirtiler: “Kırmızı Göz ve Şişen Bezler”
A21.1 tablosunda şikayetler genellikle mikrobu aldıktan 3-5 gün sonra aniden başlar. Belirtiler iki ana bölgede toplanır:
A. Göz Belirtileri:
- Şiddetli Kızarıklık ve Yanma: Gözün beyaz kısmı aşırı kanlanır ve batma hissi vardır.
- Göz Kapaklarında Şişlik (Ödem): Göz kapakları o kadar şişebilir ki hasta gözünü açmakta zorlanır.
- Küçük Yaralar (Ülserler): Göz kapağının iç kısmında veya gözün şeffaf tabakasında sarımsı, küçük iltihaplı yaralar belirebilir.
- Işığa Duyarlılık (Fotofobi): Işık, hastanın gözünde dayanılmaz bir ağrıya neden olur.
- Göz Akıntısı: Genellikle sulu, bazen de irinli (pürülan) bir akıntı görülür.
B. Lenf Bezi Belirtileri (Glandüler Faz):
- Kulak Önü Şişliği: Gözün hemen yanındaki, kulağın ön kısmındaki lenf bezi (preauriküler) hızla büyür ve ağrılı hale gelir.
- Boyun ve Çene Altı Şişliği: Enfeksiyon ilerledikçe boyundaki diğer lenf bezleri de şişebilir.
3. Bulaşma Yolları: Mikrop Göze Nasıl Girer?
- Kirli Eller: Avcıların veya doğada çalışanların, bakteriyi taşıyan bir hayvana dokunduktan sonra ellerini yıkamadan gözlerini kaşıması.
- Sıçrama: Mikroplu suyun (pınar, dere suyu) veya enfekte bir hayvanın kanının doğrudan göze sıçraması.
- Toz ve Hava: Ahırlarda veya tarlalarda, bakteri içeren tozların rüzgarla göze kaçması.
- Laboratuvar Kazaları: Laboratuvarda mikrop üzerinde çalışan personelin gözüne yanlışlıkla sıvı sıçraması (Bu yüzden tularemi laboratuvar çalışanları için çok risklidir).
4. Tanı: “Göz Doktorunun Şüphesi”
Oküloglandüler tularemi teşhisi zordur çünkü “Parinaud Oküloglandüler Sendromu” yapan başka hastalıklar da vardır. Kesin tanı için:
- Konjonktival Sürüntü: Gözdeki akıntıdan veya yaradan pamuklu çubukla örnek alınır.
- PCR Testi: Alınan örnekte bakterinin DNA’sı aranır. En hızlı ve güvenilir yöntemdir.
- Agglütinasyon (Kan Testi): Kanda bakteriye karşı oluşan antikorlar ölçülür. Teşhis genellikle 2. haftadan sonra bu testle kesinleşir.
- Ayırıcı Tanı: Kedi tırmığı hastalığı, tüberküloz, sifiliz ve klamidya gibi gözde şişlik yapan diğer hastalıklar mutlaka elenmelidir.
5. Tedavi: “Hem Sistemik Hem Yerel Müdahale”
A21.1 sadece göz damlasıyla geçmez! Mutlaka vücudun içindeki mikrobu öldürecek güçlü antibiyotikler gerekir.
- Sistemik Antibiyotikler: Streptomisin veya Gentamisin (Genellikle iğne formu) altın standarttır. Alternatif olarak Doksisiklin veya Siprofloksasin kullanılır.
- Yerel Tedavi: Gözdeki iltihabı yatıştırmak ve yaraları iyileştirmek için antibiyotikli göz damlaları ve kremleri ek olarak reçete edilir.
- Ilık Kompres: Göz kapaklarındaki şişliği ve lenf bezindeki ağrıyı hafifletmek için ılık suyla pansuman önerilebilir.
- Süre: Tedavi genellikle 14-21 gün sürer. Tedavi yarım bırakılırsa hastalık tekrarlayabilir veya lenf bezleri apseleşebilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)
| Soru | Yanıt |
| 1. Göze limon sıkmak veya çayla silmek iyileştirir mi? | Kesinlikle HAYIR! Bu yöntemler gözdeki yaraları daha da kötüleştirir ve teşhisi geciktirir. |
| 2. Göz tularemisi körlük yapar mı? | Tedavi edilmezse konjonktivada kalıcı yara izleri ve kornea hasarı oluşabilir, bu da görme kaybına yol açabilir. |
| 3. Bu hastalık insandan insana geçer mi? | Hayır, bir hastanın gözüne bakmakla veya temas etmekle geçmez. Mikrop sadece doğadan veya hayvandan bulaşır. |
| 4. Kedim gözümü tırmaladı, tularemi olur muyum? | Kedi tırmığı hastalığı (Bartonella) daha sık görülür ancak kedi mikrop taşıyorsa nadiren tularemi de yapabilir. |
| 5. Neden sadece bir gözüm şişti? | Tularemi genellikle mikroba maruz kalan tek gözü etkiler; ancak her iki göze de mikrop bulaşmışsa ikisi birden etkilenebilir. |
| 6. Gözümdeki şişlik ne zaman iner? | Antibiyotik başladıktan 48-72 saat sonra ağrı azalır; ancak lenf bezindeki şişliğin inmesi haftalar sürebilir. |
| 7. Havuz suyundan bulaşır mı? | Klorlanmış havuz suyundan bulaşması beklenmez; risk daha çok doğadaki durgun ve klorlanmamış sular içindir. |
| 8. Lens kullanmaya devam edebilir miyim? | Hastalık iyileşene ve doktorunuz onay verene kadar kesinlikle lens kullanılmamalıdır. |
| 9. Ameliyat gerekir mi? | Genellikle hayır; ancak kulak önündeki lenf bezi apseleşirse küçük bir müdahale ile boşaltılması gerekebilir. |
| 10. Antibiyotik içince gözüm daha çok kızardı? | Bazı durumlarda “Jarisch-Herxheimer” benzeri bir reaksiyonla belirtiler geçici olarak artabilir, ancak doktorunuza mutlaka bildirin. |
| 11. İşime/Okuluma ne zaman dönerim? | Genel durumunuz düzeldiğinde ve göz akıntınız durduğunda (yaklaşık 1-2 hafta sonra) dönebilirsiniz. |
| 12. A21.1 kodu raporumda neyi açıklar? | Tularemi mikrobunun doğrudan gözünüze bulaştığını ve buna bağlı lenf şişliği geliştiğini ifade eder. |
⚠️ Önemli Tıbbi Uyarı
hastalikhastasi.com üzerinde yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu bilgiler, bir tıp doktorunun profesyonel görüşü veya tedavisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuzda mutlaka uzman bir hekime danışınız. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen uygulamalardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Acil durumlarda lütfen 112 Acil Servis ile iletişime geçiniz.