A28 Diğer Zoonotik Bakteriyel Hastalıklar: Hayvan Temaslı Gizli Enfeksiyonlar

Zoonotik bakteriyel hastalıklar, omurgalı hayvanlardan insanlara doğrudan temas, ısırık/tırmalama, hayvan salgıları veya ara konak vektörler (pire, kene vb.) aracılığıyla geçen mikrobiyal tablolardır. A28 ana kategorisi, tıp pratiğinde sık karşılaşılan ancak bağımsız tekil bir blokta yer almayan spesifik patojenleri barındırır.

Bu kategorinin en öne çıkan aktörleri; evcil kedi tırmalaması veya pire temasıyla gelişen Kedi Tırmığı Hastalığı (Bartonella\ henselae), çiftlik ve kemirgen kaynaklı Pastörelloz (Pasteurella\ multocida) ve hayvan dokularıyla temas edenlerde görülen Yersiniyoz dışı enterik zoonozlardır.

1. A28 Nedir? (Etiyoloji ve Patogenez)

Doktorlar İçin Teknik Bakış:

A28 bloğu, çeşitli morfolojiye sahip zoonotik patojenleri içerir. En sık izlenen patofizyolojiler şunlardır:

• Bartonella\ henselae: Fakültatif hücre içi, yavaş üreyen Gram-negatif basildir. İnokülasyon yerinde primer papül/püstül oluşumunu takiben bölgesel lenf nodlarına drene olur; burada nekrotizan granülomatöz lenfadenit tablosuna yol açar (Kedi Tırmığı Hastalığı).
• Pasteurella\ multocida: Köpek ve kedi ağız florasında kommensal bulunan küçük, Gram-negatif kokobasildir. İnokülasyonu takiben 24 saatten kısa sürede hızla yayılan selülit, tenosinovit ve osteomiyelit yapma potansiyeli çok yüksektir.
• Diğer Etkenler: Capnocytophaga\ canimorsus (özellikle asplenik/bağışıklığı baskılanmış bireylerde köpek ısırığı sonrası fulminan sepsis etkeni).

Halk İçin Yalın Anlatım:

Hayvanlar bizimle birlikte yaşarken ağızlarında, patilerinde veya tüylerinde kendilerine zarar vermeyen ancak bize geçtiğinde doku tahribatı yapan birçok bakteri barındırır. A28 kategorisi, özellikle kedi ve köpeklerin ısırması, tırmalaması veya salyalarının açık bir yaraya değmesiyle başlayan hastalıkları ifade eder. Kimi zaman koltuk altında ceviz gibi şişen ağrılı bir beze (lenf bezi) şeklinde, kimi zaman da ısırılan parmağın birkaç saat içinde alev gibi kızarıp şişmesiyle ortaya çıkar.

2. ICD-10 Sınıflandırması: A28’in Alt Dalları

A28 kategorisi, etken patojenin türüne ve klinik prezentasyonuna göre şu şekilde detaylandırılır:

• A28.0 Pastörelloz (Pasteurellosis): Genellikle kedi ve köpek ısırıkları sonrası hızla gelişen şiddetli yumuşak doku enfeksiyonu.
• A28.1 Kedi tırmığı hastalığı (Cat-scratch disease): Bartonella\ henselae kaynaklı; bölgesel lenf bezi büyümesi (lenfadenopati) ve subakut ateşle seyreden klinik tablo.
• A28.2 Ekstraenterik yersiniyoz (Extraintestinal yersiniosis): Yersinia\ enterocolitica veya Yersinia\ pseudotuberculosis bakterilerinin bağırsak dışı dokularda (mezenter lenf nodları, eklemler, kan) yaptığı enfeksiyonlar.
• A28.8 Başka yerde sınıflanmamış diğer tanımlanmış zoonotik bakteriyel hastalıklar: Nadir görülen diğer hayvan kaynaklı bakteriyel tablolar.
• A28.9 Zoonotik bakteriyel hastalık, tanımlanmamış: Hayvan temaslı olduğu bilinen ancak spesifik bakteri ayrımı henüz yapılmamış genel klinik vakalar.

3. Belirtiler: “Temas Sonrası İpuçları”

A28 kapsamındaki tablolarda belirtiler mikroba göre iki farklı seyir gösterir:

1. Hızlı Başlayan Yumuşak Doku Bulguları (Pastörelloz tarzı):
   • Isırık veya tırmalamadan sonraki ilk 12-24 saatte başlayan aşırı kızarıklık, şiddetli zonklama ve şişlik.
   • Yara yerinden gri renkli, kötü kokulu akıntı gelmesi.
   • Parmak veya eklem hareketlerinde kısıtlılık.
2. Gecikmeli Başlayan Lenfatik Bulgular (Kedi Tırmığı tarzı):
   • Tırmalanan yerde 1-2 hafta sonra beliren küçük kabuklu sivilce/yara.
   • Bu yaradan 2-4 hafta sonra koltuk altında, boyunda veya kasıkta belirgin, ağrılı lenf bezi şişmesi.
   • Hafif ateş, halsizlik, baş ağrısı ve gece terlemesi.

4. Tanı Yöntemleri: “Öyküden Serolojiye”

A28 kapsamındaki hastalıkların teşhisinde klinik deneyim ön plandadır:

• Temas Öyküsü: “Evde kedi/köpek besliyor musunuz?”, “Son haftalarda bir sokak hayvanı tırmaladı mı?” soruları tanının %80’ini oluşturur.
• Serolojik Testler (IFA/ELISA): Özellikle Kedi Tırmığı Hastalığı için kanda Bartonella\ henselae antikorlarının (IgG/IgM) taranması.
• Yara ve Doku Kültürü: Isırık yerindeki akıntıdan alınan örnekte Pasteurella üretilmesi.
• Ultrasonografi (USG): Şişen lenf bezlerinin granülomatöz veya süpüratif yapısını incelemek için.

5. Tedavi: “Patojene Özgü Protokoller”

Bu kategorideki hastalıkların antibiyotik yanıtları birbirinden oldukça farklıdır:

• Kedi Tırmığı Hastalığı İçin: Hafif vakalarda tablo kendiliğinden gerileyebilir; lenfadenopatinin hızlı küçülmesi ve yayılımın önlenmesi için ağızdan Azitromisin ilk tercihtir.
• Pastörelloz İçin: Pasteurella makrolidlere her zaman duyarlı değildir; altın standart Amoksisilin-Klavulanik Asit (Augmentin) veya florokinolonlardır.
• Lokal Bakım: Isırık vakalarında dokunun bol sabunlu suyla yıkanması, gerekirse cerrahi drenaj ve debridman uygulanması hayati önem taşır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)

Soru	Yanıt
1. A28 kodu tam olarak neyi kapsar?	Kedi tırmığı, köpek ısırığı gibi hayvan temaslarıyla geçen ancak ayrı ana başlığı olmayan bakteriyel enfeksiyonları.
2. Kedim beni tırmaladı, lenf bezim neden şişti?	Kedinin tırnağındaki Bartonella bakterisi lenf yollarıyla en yakın bezeye ulaşıp orada iltihaplı büyüme yapmıştır.
3. Kedi tırmığı hastalığı kanserle karışır mı?	Evet; lenf bezindeki aşırı ve ağrısız şişlik bazen lenfoma ile karışabilir, detaylı öykü ve test gereklidir.
4. Köpek ısırığından kaç saat sonra kızarıklık başlar?	Pastörelloz etkeni varsa 12-24 saat gibi çok kısa bir sürede hızla yayılan şiddetli kızarıklık ve şişlik oluşur.
5. Kuduz aşısı bu bakterileri engeller mi?	Hayır; kuduz virüstür. A28 kapsamındakiler ise bakteridir ve antibiyotik tedavisi gerektirir.
6. İnsandan insana bulaşır mı?	Hayır; bu kategorideki hastalıklar insandan insana doğrudan bulaşma göstermez.
7. Lenf bezimdeki şişlik ne zaman iner?	Kedi tırmığına bağlı şişliklerin tamamen gerilemesi 2 ila 4 ayı bulabilir; sabır gerektiren bir süreçtir.
8. Evcil aşılı kedi de bulaştırabilir mi?	Evet; kedinin aşıları tam olsa bile dışarıdan pire yoluyla bakteriyi alıp tırnaklarında taşıyabilir.
9. Isırık yarası hemen dikilmeli midir?	Hayvan ısırık yaraları genellikle bakteriyi içeri hapsetmemek adına hemen dikilmez, açık bırakılarak yıkanır.
10. Dalak büyümesi yapar mı?	Sistemik seyreden Bartonella enfeksiyonlarında karaciğer ve dalakta mikroapseler görülebilir.
11. İşime ne zaman dönerim?	Yaranın durumuna göre lokal enfeksiyonlarda birkaç gün, cerrahi temizlik gereken durumlarda 1-2 hafta.
12. A28 kodu raporumda neyi açıklar?	Hayvan teması kökenli spesifik bir bakteriyel enfeksiyon geçirdiğinizi ve buna yönelik tedavi aldığınızı gösterir.