Septisemik veba, veba mikrobunun kan dolaşımında kontrolsüzce çoğalarak tüm vücuda yayılmasıdır. Diğer formlardan (A20.0 Bubonik) farklı olarak bu türde bazen hiç şişlik (hıyarcık) görülmez; hastalık doğrudan ağır bir sepsis (kan zehirlenmesi) tablosuyla başlar. Bakteri kanın pıhtılaşma mekanizmasını bozar, damar içlerinde mikro pıhtılar oluşturur ve dokuların beslenmesini engelleyerek “gangren” dediğimiz doku ölümlerine yol açar.
Eğer bir epikrizde veya tahlil sonucunda A20.7 kodu yer alıyorsa, bu durum mikrobun kan bariyerini tamamen yıktığını ve vücudun çoklu organ yetmezliği tehdidi altında olduğunu gösterir.
1. A20.7 Nedir? (Patofizyolojik ve Klinik Süreç)
Doktorlar İçin Teknik Analiz:
Septisemik veba, Yersinia pestis’in lenfatik filtrasyonu aşarak veya doğrudan inokülasyonla (birincil septisemik form) sistemik dolaşıma masif invazyonudur. Bakterinin endotoksinleri ve virülans faktörleri, yaygın bir Disemine İntravasküler Koagülasyon (DIC) tablosunu tetikler. Damar endotelinde oluşan hasar ve yaygın mikro-trombozlar, periferik dokularda iskemiye ve hemorajik nekroza yol açar. Bu durum klinik olarak şiddetli hipotansiyon, asidoz ve multiorgan disfonksiyon sendromu (MODS) ile sonuçlanır.
Halk İçin Yalın Anlatım:
Veba mikrobu kanda bir zehir gibi yayılır. Kanın görevi tüm vücuda oksijen taşımaktır ancak mikrop bu trafiği altüst eder. Kanın pıhtılaşma ayarları bozulur; vücut hem içten kanamaya başlar hem de damarların içinde minik pıhtılar oluşur. Bu pıhtılar parmak uçlarına, burna ve kulaklara giden kan yolunu tıkar. Kan gitmeyen bu bölgeler oksijensiz kalır ve önce mora, sonra siyaha döner. Orta Çağ’da bu yüzden bu hastalığa “Kara Ölüm” denilmiştir.
2. Belirtiler: “Sistemik Çöküşün İpuçları”
A20.7 belirtileri o kadar hızlı ve şiddetlidir ki, bazen hıyarcıkların (bubonların) oluşmasına bile vakit kalmaz:
A. Genel Sepsis Bulguları:
- Aşırı Yüksek Ateş ve Titreme: Vücudun mikropla savaştığı en büyük alarmdır.
- Şiddetli Karın Ağrısı: Bağırsak damarlarının etkilenmesi sonucu oluşur.
- Bulantı ve Kusma: Toksik tablonun mide-bağırsak sistemi üzerindeki etkisi.
- Aşırı Halsizlik: Hastanın fısıldayacak kadar bile gücünün kalmaması.
B. “Kara Ölüm” Belirtileri (Kritik İşaretler):
- Deri Altı Kanamaları (Purpura/Ekimoz): Deride oluşan mor ve siyah lekeler.
- Doku Ölümü (Gangren): Özellikle el ve ayak parmaklarının, burun ucunun ve dudakların morarıp siyahlaşması.
- Şok ve Tansiyon Düşüklüğü: Organlara kan pompalanmasının durma noktasına gelmesi.
- İç Kanamalar: Ağızdan, burundan veya dışkıdan kan gelmesi.
3. Tanı Süreci: “Kanda Bakteri Avı”
A20.7 teşhisi koymak için vakit kaybedilmeden kan analizi yapılmalıdır:
- Kan Kültürü: Hastanın kanından alınan örnekte Yersinia pestis üretilir. Septisemik formda bakteriyel yük o kadar fazladır ki, bazen mikroskopta doğrudan kan yaymasında bile bakteriler görülebilir.
- Pıhtılaşma Testleri (PT, PTT, D-Dimer): Kanın pıhtılaşma yeteneğinin ne kadar bozulduğunu ölçmek için istenir.
- Waysen Boyama: Kanda “çengelli iğne” görüntüsü veren bakterilerin saptanması.
- Hızlı Tanı Testleri (RDT): F1 antijeni saptayan testlerle dakikalar içinde sonuç alınabilir.
4. Tedavi: “Yoğun Bakım ve Güçlü Antibiyotikler”
A20.7 tedavisinde bir dakika bile hayati önem taşır. Hasta mutlaka tam teşekküllü bir yoğun bakım ünitesinde tedavi edilmelidir.
- Agresif Antibiyotik Tedavisi: Damar yoluyla Gentamisin veya Streptomisin en yüksek dozlarda başlanır. Bakteri direnci şüphesinde Florokinolonlar eklenir.
- Şok Tedavisi: Tansiyonu yükseltmek için damardan yoğun sıvı ve vazopressör (damar daraltıcı) ilaçlar verilir.
- DIC Yönetimi: Kanama ve pıhtılaşma bozukluklarını dengelemek için taze donmuş plazma veya özel kan ürünleri nakli gerekebilir.
- Doku Kurtarma: Gangren olan bölgeler için cerrahi takip yapılır; ancak öncelik hastanın hayatta tutulmasıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)
| Soru | Yanıt |
| 1. Septisemik veba ne kadar sürede öldürür? | Tedavi edilmezse belirtiler başladıktan sonraki ilk 24-48 saat içinde hayati risk en üst seviyeye çıkar. |
| 2. Neden hıyarcık (bubon) görülmüyor? | Çünkü mikrop lenf bezlerinde oyalanmadan doğrudan kana karışmıştır veya deri yoluyla girdiği yerde hiç iz bırakmamıştır. |
| 3. Parmaklardaki kararma geçer mi? | Eğer doku tamamen öldüyse (nekroz) geri dönüşü zordur; ancak erken tedaviyle hasar sınırlandırılabilir. |
| 4. Bulaşıcı mıdır? | Septisemik veba doğrudan insandan insana geçmez (pire gerekir); ancak hastada akciğer tutulumu gelişirse hava yoluyla bulaşabilir. |
| 5. “Kara Ölüm” gerçekten bu hastalık mı? | Evet; parmaklardaki siyah gangrenler ve deri altı mor kanamalar bu ismi doğurmuştur. |
| 6. Antibiyotikler bu aşamada işe yarar mı? | Evet, ancak septisemik formda başarı şansı bubonik forma göre daha düşüktür; çok hızlı başlanmalıdır. |
| 7. İç organlarım iflas eder mi? | Maalesef evet; özellikle böbrekler ve karaciğer kanda yayılan toksinlerden en çok etkilenen organlardır. |
| 8. Kanamalar neden durmuyor? | Vücudun pıhtılaşma faktörleri mikro pıhtılar tarafından tüketildiği için kanı durduracak mekanizma kalmaz. |
| 9. Evcil hayvanlardan geçer mi? | Hastalıklı hayvanların kanıyla temas etmek veya üzerlerindeki pirelerin ısırmasıyla geçebilir. |
| 10. Karantina şart mı? | Evet; veba vakalarının tümü halk sağlığı kanunu gereği bildirilmek ve sıkı izolasyona alınmak zorundadır. |
| 11. İşime ne zaman dönerim? | Septisemik veba sonrası iyileşme aylar sürebilir; organ fonksiyonları tamamen düzelmeden dönemezsiniz. |
| 12. A20.7 kodu raporumda neyi açıklar? | Veba mikrobunun kanınıza karıştığını ve sistemik bir kan zehirlenmesi tablosu oluşturduğunu ifade eder. |
⚠️ Önemli Tıbbi Uyarı
hastalikhastasi.com üzerinde yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu bilgiler, bir tıp doktorunun profesyonel görüşü veya tedavisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuzda mutlaka uzman bir hekime danışınız. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen uygulamalardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Acil durumlarda lütfen 112 Acil Servis ile iletişime geçiniz.