A20.8 Diğer Veba Formları: Boğaz Vebası ve Pestis Minor

Veba dendiğinde akla hep kasık şişlikleri veya kanlı öksürük gelir; ancak A20.8 kodu, bu hastalığın çok daha sinsi ve “maskeli” yüzlerini tanımlar. Bu gruptaki en önemli iki tablo, enfekte olmuş bir etin yenmesiyle bulaşan Boğaz Vebası ve vücudun mikroba karşı kısmi direnç gösterdiği Pestis Minor (Hafif Veba) durumudur. Teşhis edilmediklerinde bu formlar, hastalığın topluma yayılması için gizli birer kaynak haline gelebilir.

Eğer bir rapor veya tahlil sonucunda A20.8 kodu yer alıyorsa, bu durum veba mikrobunun klasik yollar dışında (örneğin ağız yoluyla) vücuda girdiğini veya alışılagelmişin dışında hafif/farklı bir seyir izlediğini gösterir.

---

1. A20.8 Neleri Kapsar? (Klinik Çeşitlilik)

Doktorlar İçin Teknik Analiz:

A20.8 kategorisi, Yersinia pestis enfeksiyonunun atipik lokalizasyonlarını ve şiddet derecelerini içerir. Temel olarak iki ana klinik antite ön plana çıkar:

1. Farenjeal (Boğaz) Vebası: Bakterinin orofarenks mukozasından girmesiyle oluşur. Genellikle kontamine (mikroplu) ve az pişmiş kemirgen veya deve etinin tüketilmesi sonucu gelişir. Klinik olarak eksüdatif tonsillit ve şiddetli servikal lenfadenopati (boyun lenf bezi şişliği) ile seyreder.
2. Pestis Minor (Abortif Veba): Hastalığın hafif, genellikle ateşsiz veya hafif ateşle seyreden, bubonların küçük kaldığı ve süpürasyon (irinleşme) göstermediği formdur. Genellikle endemik bölgelerde yaşayan ve kısmi bağışıklığı olan kişilerde görülür.

Halk İçin Yalın Anlatım:

Veba sadece pire ısırmasıyla geçmez. A20.8 kapsamındaki “Boğaz Vebası”, mikroplu bir eti yemekten veya mikroplu bir şeye dokunup elini ağzına götürmekten bulaşır. Boğazda çok şiddetli bir iltihap ve boyunda devasa şişlikler yapar; sıradan bir boğaz enfeksiyonuyla çok karışır. “Pestis Minor” ise vebanın “hafif” versiyonudur. Kişi ayakta atlatabilir ama vücudunda hala veba mikrobu taşıdığı için başkalarına bulaştırma riski devam eder.

[Image showing the anatomy of the throat and cervical lymph nodes affected by pharyngeal plague]

---

2. Belirtiler: “Maskeli Vebanın İşaretleri”

Bu formlarda belirtiler, hangi alt türün baskın olduğuna göre dramatik şekilde değişir:

A. Boğaz (Farenjeal) Vebası Belirtileri:

1. Şiddetli Boğaz Ağrısı: Yutkunmayı imkansız hale getiren, bıçak saplanır tarzda ağrı.
2. Boyunda Devasa Şişlikler: Çene altı ve boyun lenf bezlerinin (bubonların) aşırı şişmesi. Dışarıdan bakıldığında boyun “boğa boynu” gibi görünebilir.
3. Bademciklerde İltihap: Bademciklerin üzerinde gri-beyaz bir tabaka (membran) oluşması.
4. Yüksek Ateş: Titreme ve halsizlikle gelen ani ısı artışı.

B. Hafif Veba (Pestis Minor) Belirtileri:

1. Hafif Ateş: Kişiyi yatağa düşürmeyen ama geçmeyen bir kırgınlık.
2. Küçük Şişlikler: Kasık veya koltuk altında fındık büyüklüğünde, hafif ağrılı lenf bezleri.
3. Genel İyilik Hali: Hastanın durumu ağır veba vakaları gibi “ölümcül” görünmez; bu da teşhisi zorlaştırır.

---

3. Ayırıcı Tanı: “En Büyük Taklitçi”

A20.8 kapsamındaki vakalar, günlük hayatta sık görülen şu hastalıklarla çok karıştırılır:

• Diferi (Kuşpalazı): Boğazdaki gri tabaka nedeniyle çok benzer; ancak veba daha hızlı ilerler.
• İnfeksiyöz Mononükleoz (Öpücük Hastalığı): Boğaz ağrısı ve lenf şişliği yapar ama ateş seyri farklıdır.
• Peritonsiller Apse: Boğazın bir tarafında yoğunlaşan ağrı ve şişlik.
• Tularemi (A21.0): Avcı hastalığı olarak bilinir, boğaz tutulumu vebaya tıpatıp benzeyebilir.

---

4. Tanı Yöntemleri: “Boğazdan Alınan Sürüntü”

A20.8 teşhisi koymak için mikrobu doğrudan saptamak gerekir:

1. Boğaz Sürüntüsü (Kültür): Bademciklerin üzerinden veya boğazın arkasından alınan örnekte Yersinia pestis aranır.
2. Bubon Aspirasyonu: Boyundaki şişliğin içinden enjektörle sıvı çekilerek mikroskop altında “çengelli iğne” görüntüsü (bipolar boyanma) aranır.
3. Serolojik Testler: Özellikle “Hafif Veba” (Pestis Minor) vakalarında, vücudun mikroba karşı ürettiği antikorlar (ELISA yöntemiyle) kontrol edilir.
4. PCR: Bakterinin DNA’sını saptayan en hızlı ve kesin yöntemdir.

---

5. Tedavi: “Hafif Olsa Bile Ciddi Yaklaşım”

A20.8 formları ne kadar hafif görünürse görünsün, vebanın her türü gibi agresif antibiyotik tedavisi gerektirir.

• Antibiyotik Protokolü: Gentamisin veya Streptomisin birinci tercihtir. Boğaz vebası gibi yutma güçlüğü olan durumlarda ilaçlar mutlaka damar yoluyla verilmelidir. Alternatif olarak Doksisiklin veya Siprofloksasin kullanılır.
• Bulaş Önleme: Boğaz vebası olan bir hasta, öksürük veya tükürük yoluyla mikrobu havaya saçabilir. Bu yüzden pnömonik veba (A20.2) gibi sıkı bir izolasyon uygulanmalıdır.
• Beslenme Desteği: Boğaz ağrısı nedeniyle yemek yiyemeyen hastalara damardan sıvı ve besin takviyesi yapılır.

---

❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)

Soru	Yanıt
1. Boğaz vebası nasıl bulaşır?	Genellikle mikroplu etlerin az pişmiş olarak yenmesi veya mikropla kirlenmiş ellerin ağza götürülmesiyle bulaşır.
2. “Hafif Veba” (Pestis Minor) gerçekten tehlikesiz mi?	Hasta için daha az ölümcüldür ancak mikrop taşıdığı için bu kişi sessiz bir “yaycı” haline gelebilir.
3. Her boğaz şişliği veba olabilir mi?	Hayır; ancak endemik bir bölgedeyseniz ve yüksek ateşle birlikte boyunda dev şişlikler varsa şüphelenilmelidir.
4. Kedilerden boğaz vebası geçer mi?	Evet; veba kapmış bir kedinin ısırması, tırmalaması veya hapşırmasıyla mikrop boğaz yoluna girebilir.
5. Tedavi edilmezse ne olur?	Boğazdaki yerel enfeksiyon hızlıca kana karışarak “Septisemik Veba”ya (A20.7) dönüşebilir ve öldürücü olabilir.
6. Antibiyotikler ne zaman etki eder?	Tedaviye başladıktan 24-48 saat sonra boğazdaki ağrı hafiflemeye başlar.
7. Veba aşısı bu formlardan korur mu?	Mevcut aşıların koruyuculuğu sınırlıdır ve bu nadir formlar için rutin bir aşılama önerilmez.
8. Boğaz vebası olan biriyle aynı kaşığı kullanmak riskli mi?	Çok risklidir! Tükürük ve ağız salgısı yoğun miktarda mikrop barındırır.
9. “Hafif Veba” kendiliğinden geçer mi?	Bazen vücut mikrobu yenebilir ancak bu çok riskli bir kumardır; mutlaka ilaç tedavisi gerekir.
10. Boyundaki şişlikler (bubonlar) patlar mı?	Nadiren evet; içindeki iltihap dışarı akabilir. Bu sıvı son derece bulaşıcıdır.
11. İşime ne zaman dönebilirim?	Kültür sonuçlarınız “negatif” çıkana ve doktorunuz bulaş riskinin bittiğini onaylayana kadar (genellikle 2-3 hafta) dönemezsiniz.
12. A20.8 kodu raporumda neyi açıklar?	Veba mikrobunun boğaz gibi farklı bir noktadan girdiğini veya hastalığın alışılmışın dışında bir seyir izlediğini ifade eder.