A21.2 Akciğer Tularemisi (Pnömonik Tularemi): Görünmez Kuşatma

Akciğer tularemisi, Francisella tularensis bakterisinin neden olduğu en şiddetli klinik tablodur. Diğer tularemi türleri (deri veya göz) genellikle yerel bir yara ile kendini belli ederken, akciğer formu genellikle “açıklanamayan bir zatürre” gibi başlar. Bu hastalığı bu denli tehlikeli yapan unsur, bakterinin havada asılı kalan tozlar veya damlacıklar yoluyla solunabilmesi ve akciğer dokusunda hızla doku ölümüne (nekroz) yol açabilmesidir.

Eğer bir hasta raporunda veya epikrizinde A21.2 kodu yer alıyorsa, bu durum enfeksiyonun akciğer parankimine yerleştiğini, solunum yetmezliği riskinin bulunduğunu ve acil, spesifik bir antibiyotik tedavisi gerektiğini gösterir.

---

1. A21.2 Nedir? (Patogenez ve Klinik Derinlik)

Doktorlar İçin Teknik Analiz:

Akciğer tularemisi iki mekanizmayla gelişebilir:

1. Primer Pnömonik Form: Bakteri içeren aerosollerin (toz, saman tozu, kontamine su damlacıkları) doğrudan inhalasyonu sonucu oluşur. F. tularensis’in enfektif dozu solunum yolu için ekstrem düzeyde düşüktür (10-50 organizma yeterlidir). Bu nedenle laboratuvar çalışanları ve biyoterörizm açısından “Kategori A” ajanıdır.
2. Sekonder Pnömonik Form: Ülseroglandüler veya tifoidal formdaki bakterilerin hematojen (kan) yoluyla akciğerlere yayılmasıdır.

Patolojik olarak akciğerlerde multifokal hemorajik nekroz, kazeifiye olmayan granülomlar ve sıklıkla belirgin hiler lenfadenopati (akciğer kökünde bez büyümesi) ile karakterizedir. Bronkopnömoni tablosu hızla plevral efüzyona (akciğer su toplaması) evrilebilir.

Halk İçin Yalın Anlatım:

Akciğer tularemisi, “havadan gelen” bir tehlikedir. Doğada fare veya tavşan gibi hayvanların idrarıyla kirlenmiş otların kuruyup toza dönüşmesi ve bu tozun solunmasıyla mikrop doğrudan akciğerlere iner. En sinsi bulaşma yollarından biri, bahçede çim biçerken fark edilmeden ezilen enfekte bir hayvan ölüsünden kalkan tozun solunmasıdır. Bu hastalık sıradan bir zatürre gibi görünse de, bildiğimiz antibiyotiklerin çoğuna dirençlidir ve çok hızlı ilerleyebilir.

---

2. Belirtiler: “Maskeli Zatürre”

A21.2 belirtileri genellikle mikrobu soluduktan 3-5 gün sonra başlar. Hastalık iki ana kolda ilerler:

A. Sistemik (Tüm Vücudu Sarsan) Belirtiler:

1. Ani ve Çok Yüksek Ateş: Titreme ve üşümeyle gelen, 40 dereceyi bulan ateş.
2. Şiddetli Baş ve Kas Ağrıları: Hastanın ayağa kalkamayacak kadar dermanını yitirmesi.
3. Aşırı Bitkinlik: Toksik bir tablo, hastanın bilincinde hafif bulanıklık yapabilir.

B. Akciğer ve Göğüs Belirtileri:

1. Kuru Öksürük: Başlangıçta balgamsız, rahatsız edici bir öksürük.
2. Göğüs Ağrısı: Nefes alırken batma hissi (plöritik ağrı).
3. Nefes Darlığı: Akciğer kapasitesinin azalmasına bağlı olarak hastanın soluk soluğa kalması.
4. Hiler Dolgunluk: Akciğer grafisinde görülen, akciğerin ana damarlarının olduğu bölgedeki şişlikler (lenf bezleri).

---

3. Teşhis: “En Büyük Risk Laboratuvardadır”

A21.2 teşhisi koyarken doktorların en büyük zorluğu, bu hastalığın akla gelmemesidir.

• Radyoloji (Görüntüleme): Akciğer grafisinde veya tomografide yamalı zatürre odakları, akciğer zarları arasında sıvı birikmesi ve en önemlisi akciğerin “hiler” bölgesindeki lenf bezlerinin büyümesi görülür.
• Seroloji (Agglütinasyon): Kanda bakteriye karşı antikor bakılır. Ancak bu testin pozitifleşmesi 2 hafta sürebilir; bu yüzden doktorlar şüphe halinde sonucu beklemeden tedaviye başlar.
• PCR Testi: Balgam veya yıkama sıvısında bakterinin DNA’sının aranması. En hızlı teşhis yöntemidir.
• Kritik Uyarı: Laboratuvar çalışanları balgam veya doku örneğiyle çalışırken en üst düzey (Seviye 3) koruma kullanmalıdır. Tularemi, laboratuvar personeline kazayla en sık bulaşan hastalıktır.

---

4. Tedavi: “Zamanla Yarış ve Doğru İlaç”

Akciğer tularemisi tıbbi bir acildir. Müdahale edilmediğinde ölüm oranı %30-60 arasındadır; ancak doğru ilaçla bu oran %2’nin altına düşer.

• Antibiyotik Seçimi: Klasik zatürre ilaçları (Penisilinler, Sefalosporinler) tularemide asla işe yaramaz. Altın standart Gentamisin veya Streptomisin iğneleridir. Alternatif olarak Siprofloksasin veya Doksisiklin kullanılır.
• Tedavi Süresi: Genellikle 14-21 gündür. Hastalık tekrarlamaya meyilli olduğu için tedavi asla yarıda kesilmemelidir.
• Destek Tedavisi: Oksijen desteği, damardan sıvı takviyesi ve gerekirse akciğerdeki suyun (efüzyon) boşaltılması.

---

❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)

Soru	Yanıt
1. Akciğer tularemisi insandan insana bulaşır mı?	Hayır! Akciğer vebasının aksine, tularemi hastası öksürse bile mikrobu başkasına bulaştırmaz. Bulaşma daima doğadan/hayvandan olur.
2. Bahçede çim biçmek riskli mi?	Endemik bölgelerde (Kastamonu, Bursa, Bolu vb.) çim biçerken kalkan tozun solunması dünyada bilinen bir bulaşma yoludur.
3. Sıradan zatürreden nasıl ayırt edilir?	Normal antibiyotiklere yanıt vermemesi ve akciğer filmi ile klinik tablonun uyuşmaması (hastanın filminden daha kötü görünmesi) önemli ipuçlarıdır.
4. Kedi/köpek tırmalaması akciğer tularemisi yapar mı?	Tırmalama genellikle deri formunu (A21.0) yapar; ancak mikrop kana karışırsa sekonder olarak akciğerlere sıçrayabilir.
5. Bu hastalık biyolojik bir silah mıdır?	Evet; havadan aerosol yoluyla çok az miktarda bakterinin bile binlerce kişiyi hasta edebilmesi nedeniyle bu grupta sınıflandırılmıştır.
6. İyileştikten sonra akciğerlerimde hasar kalır mı?	Erken tedaviyle akciğerler tamamen temizlenir; ancak geç kalınan vakalarda doku kaybı veya kireçlenme (skar) kalabilir.
7. Neden iğne tedavisi (Gentamisin) yapılıyor?	Akciğer formunda bakteri çok saldırgandır; iğne formu kana ve dokulara daha hızlı ve güçlü nüfuz eder.
8. Kene ısırığından akciğer tularemisi olur mu?	Kene ısırığı sonrası mikrop kan yoluyla akciğerlere ulaşırsa “Sekonder Pnömonik Tularemi” gelişebilir.
9. Maske takmak korur mu?	Riskli bölgelerde (ahır temizliği, tozlu tarla işleri) N95 maske takmak mikrobu solumayı engeller.
10. Tularemi aşısı var mı?	Dünyada bazı canlı aşı çalışmaları vardır ancak şu an rutin kullanımda genel bir aşısı bulunmamaktadır.
11. İşime ne zaman dönerim?	Solunum sıkıntınız geçtiğinde ve antibiyotik tedavinizin yoğun fazı bittiğinde (genellikle 3. haftadan sonra) dönebilirsiniz.
12. A21.2 kodu raporumda neyi açıklar?	Tularemi mikrobunun akciğerlerinize yerleştiğini ve ciddi bir zatürre tablosu oluşturduğunu ifade eder.