Gastrointestinal tularemi, Francisella tularensis bakterisinin ağız yoluyla (yutularak) vücuda girmesiyle karakterize, sistemik bir enfeksiyondur. Bu form iki şekilde karşımıza çıkabilir: Bakterinin bademciklere ve boğaza yerleştiği Orofarenjeal form (en sık görülen) ve sindirim sisteminin daha derinlerine (bağırsaklara) indiği İntestinal form. Ülkemizde her yıl yüzlerce kişinin etkilendiği su kaynaklı salgınların %90’ından fazlası bu kodla (A21.3) raporlanmaktadır.
Eğer bir rapor veya e-nabız kaydında A21.3 kodu yer alıyorsa, bu durum enfeksiyonun kirli su veya gıdalar yoluyla bulaştığını ve özellikle boğaz-boyun bölgesinde şiddetli bir yıkım başlattığını gösterir.
1. A21.3 Nedir? (Etiyoloji ve Türkiye Gerçeği)
Doktorlar İçin Teknik Bakış:
A21.3, Francisella tularensis’in oral kavite veya intestinal mukoza yoluyla inokülasyonu sonucu gelişir. Bakteri, bademciklerde (tonsil) ve farenks mukozasında eksüdatif, bazen de psödomembranöz (yalancı zarlı) bir inflamasyon oluşturur. Patogenezin en önemli halkası, bakterinin boyun bölgesindeki derin servikal lenf nodlarına drene olması ve burada masif, süpüratif (irinli) lenfadenit yapmasıdır. İntestinal tutulumda ise Peyer plaklarında nekrotik ülserler ve mezenterik lenfadenopati görülebilir. Türkiye’de özellikle klorlamanın yetersiz olduğu köy içme sularına kemirgenlerin idrar/dışkı sızıntısı bu tablonun ana kaynağıdır.
Halk İçin Yalın Anlatım:
Bu hastalık aslında “suyla bulaşan bir boğaz felaketi”dir. Dağdan gelen bir pınar suyunu içtiğinizde veya bir köy çeşmesinden gelen suyla yıkadığınız meyveyi yediğinizde, suyun içindeki görünmez mikroplar boğazınıza yapışır. Bademciklerinizi aşırı şişirir, üzerini beyaz bir tabaka ile kaplar. Ancak bu sıradan bir bademcik iltihabı değildir; boynunuzda dışarıdan bile görülebilen, ceviz veya yumurta büyüklüğünde, dokunulamayacak kadar ağrılı şişlikler oluşturur.
2. Belirtiler: “Sıradan Bir Boğaz Ağrısı Değil!”
A21.3 belirtileri, mikroplu su içildikten 3-5 gün sonra aniden başlar ve hastayı hızla düşkünleştirir:
A. Boğaz ve Ağız Belirtileri:
- Şiddetli Boğaz Ağrısı: Yutkunmayı, hatta su içmeyi bile imkansız kılan bıçak saplanır tarzda ağrı.
- Bademciklerde Beyaz Tabaka: Bademciklerin üzerinde “Diferi” (Kuşpalazı) hastalığını andıran, gri-beyaz renkli, zor çıkan yalancı zarlar oluşur.
- Ağız İçinde Yaralar: Damakta ve yanak içlerinde küçük ülserler belirebilir.
B. Boyun Belirtileri (Kritik İşaret):
- Boyunda Büyük Şişlikler: Çene altı ve boyun yan taraflarındaki lenf bezleri hızla büyür. Genellikle tek taraflıdır ama bazen her iki tarafta da olabilir. Bu şişlikler taş gibi serttir ve aşırı hassastır.
C. Sindirim Sistemi Belirtileri (Nadir):
- Eğer mikrop bağırsaklara inerse; şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma ve bazen kanlı olabilen ishal görülebilir.
D. Genel Şikayetler:
- 40 dereceyi bulan ateş, titreme, sırt ve eklem ağrıları, bitkinlik.
3. Ayırıcı Tanı: “Doğru Teşhis Hayat Kurtarır”
A21.3, ülkemizde en çok şu hastalıklarla karıştırıldığı için teşhisi gecikir:
- Streptokok Tonsilliti (Beta): Klasik antibiyotiklere yanıt verir, tularemi vermez.
- İnfeksiyöz Mononükleoz (Öpücük Hastalığı): Dalak büyümesi de eşlik eder, kan tahliliyle ayırt edilir.
- Diferi (Kuşpalazı): Boğazdaki zar çok benzerdir ama Türkiye’de aşılamadan dolayı çok nadirdir.
- Kedi Tırmığı Hastalığı: Genelde kedi teması ve daha hafif seyirle ayırt edilir.
4. Tanı Yöntemleri: “Su Kaynağını Sorgulamak”
A21.3 teşhisinde en önemli adım hastanın hikayesidir (yakın zamanda çeşme/pınar suyu içti mi?).
- Seroloji (Agglütinasyon): Kanda antikor bakılır. Türkiye’de en yaygın tanı yöntemidir. Hastalığın 10. gününden sonra pozitifleşir.
- Boğaz Sürüntüsü ve PCR: Bademcik üzerinden alınan örnekte bakterinin DNA’sı aranır. En hızlı yöntemdir.
- Lökositoz ve Sedimantasyon: Kan tahlillerinde iltihap değerleri (CRP, Sedim) aşırı yüksek çıkar.
5. Tedavi: “Yanlış Antibiyotik Şişliği Azdırır”
A21.3 tedavisinde en büyük hata, “boğazım ağrıyor” diyerek eczaneden alınan sıradan penisilin veya sefalosporin grubu antibiyotiklerdir. Tularemi bu ilaçlara tamamen dirençlidir.
- Özel Antibiyotikler: Gentamisin veya Streptomisin (iğne olarak) ilk tercihtir. Eğer durum daha hafifse ağızdan Siprofloksasin veya Doksisiklin verilir.
- Süre: Tedavi en az 14 gün sürmelidir. Erken bırakılırsa lenf bezleri bir süre sonra tekrar şişer veya apseleşir.
- Cerrahi: Boyundaki şişlikler ilaç tedavisine rağmen yumuşayıp apse yaparsa, küçük bir kesi ile boşaltılması gerekebilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)
| Soru | Yanıt |
| 1. Boğaz tularemisi başkasına geçer mi? | Hayır! Hastanın boğazındaki mikrop öksürükle veya konuşmakla başkasına bulaşmaz. Bulaş yolu sadece kirli su/gıdadır. |
| 2. Evdeki sular klorlanıyorsa risk var mı? | Klorlanmış şebeke sularında mikrop ölür. Risk daha çok “doğal” denilerek içilen pınar, kuyu ve depo sularındadır. |
| 3. Suyu kaynatmak mikrobu öldürür mü? | Evet, suyu kaynatmak tularemi mikrobunu saniyeler içinde yok eder. Şüpheli suları kaynatmadan içmeyin. |
| 4. Sebze ve meyveden nasıl geçer? | Bahçenizi suladığınız veya sebzeleri yıkadığınız suda mikrop varsa ve iyi durulamazsanız bulaşabilir. |
| 5. Neden bademciklerimde zar oluştu? | Bakteri o bölgedeki dokuları öldürdüğü için vücut orada koruyucu ama iltihaplı bir “yalancı zar” oluşturur. |
| 6. Antibiyotik içince boynumdaki şişlik hemen iner mi? | Ateş 48 saatte düşer ama boyundaki şişliğin tamamen kaybolması bazen 2-3 ayı bulabilir. |
| 7. Tedavi edilmezse ne olur? | Boyundaki lenf bezleri devasa apselere dönüşür, patlar ve deride iyileşmeyen derin yaralar bırakabilir. |
| 8. Köyde salgın var, ne yapmalıyım? | Mutlaka kapalı şişe suyu tüketin, ellerinizi sık yıkayın ve sebzeleri sirkeli suyla yıkayıp durulayın. |
| 9. “Boğa boynu” görüntüsü nedir? | Boynun her iki yanındaki lenf bezleri o kadar çok şişer ki, boyun dışarıdan dümdüz ve kalın görünür. |
| 10. Tularemiden koruyan bir aşı var mı? | Şu an genel kullanımda bir aşısı yoktur; en iyi korunma temiz su tüketimidir. |
| 11. İşime/Okuluma ne zaman dönerim? | Ateşiniz düştüğünde ve yutkunma zorluğunuz geçtiğinde (genellikle 1 hafta sonra) dönebilirsiniz. |
| 12. A21.3 kodu raporumda neyi açıklar? | Mikroplu su veya gıda tüketimi sonucu boğazınızda ve lenf sisteminizde tularemi enfeksiyonu olduğunu ifade eder. |
⚠️ Önemli Tıbbi Uyarı
hastalikhastasi.com üzerinde yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu bilgiler, bir tıp doktorunun profesyonel görüşü veya tedavisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuzda mutlaka uzman bir hekime danışınız. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen uygulamalardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Acil durumlarda lütfen 112 Acil Servis ile iletişime geçiniz.