Generalize tularemi, Francisella tularensis bakterisinin neden olduğu, yerel bir odak (yara veya lenf şişliği) göstermeksizin doğrudan tüm vücudu etkisi altına alan sistemik bir enfeksiyondur. Tularemi vakalarının yaklaşık %5 ila %15’ini oluşturan bu form, teşhis aşamasında doktorları en çok zorlayan tablodur. Belirgin bir giriş yarası olmadığı için sıklıkla ağır grip, tifo, brucella veya diğer kan zehirlenmesi (sepsis) türleriyle karıştırılır.
Eğer bir hasta dosyasında A21.7 kodu yer alıyorsa, bu durum mikrobun vücudun savunma hatlarını hızla aşarak kana karıştığını, iç organları (karaciğer, dalak, akciğer) hedef aldığını ve acil müdahale edilmezse çoklu organ yetmezliğine yol açabileceğini ifade eder.
1. A21.7 Nedir? (Patofizyolojik ve Klinik Derinlik)
Doktorlar İçin Teknik Analiz:
A21.7, bakterinin primer bir inokülasyon bölgesi (lenfadenopati veya ülser) oluşturmadan sistemik dolaşıma masif invazyonunu temsil eder. Genellikle aerosolize bakterilerin inhalasyonu veya kontamine gıdaların yüksek dozda alınması sonucu gelişir; ancak primer odak saptanamaz. Bakteri, makrofajlar içinde hayatta kalarak retiküloendotelyal sisteme (karaciğer, dalak, kemik iliği) yayılır. Klinik tabloya masif sitokin salınımı (sitokin fırtınası) ve endotoksemi eşlik eder. A21.7 vakalarında sepsis, yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC) ve ARDS riski diğer formlara göre çok daha yüksektir.
Halk İçin Yalın Anlatım:
Tulareminin diğer türlerinde bir “ipucu” (parmakta bir yara veya boyunda bir şişlik) vardır. Ancak A21.7 formunda mikrop vücuda girer ve hiçbir iz bırakmadan doğrudan kana karışır. Bu durum vücutta genel bir zehirlenme başlatır. Hasta, nedenini bilmediği çok ağır bir ateş ve bitkinlik yaşar. Belirgin bir yara olmadığı için doktorlar ilk başta neyle savaştıklarını anlamakta zorlanabilirler. Bu yüzden bu türe, tifo hastalığına benzerliği nedeniyle “Tifoidal Tularemi” de denir.
2. Neden “Generalize” Deniliyor? (Tifo ile Farkı)
Bu formda enfeksiyon bir bölgeye hapsolmaz, “generalize” (yaygın) bir hal alır. Tifo hastalığına benzerliği şu noktalarda toplanır:
- Yüksek ve Sürekli Ateş: Dereceler 40’ın altına düşmez.
- Bilinç Bulanıklığı: Ateşin etkisiyle hastada sayıklama veya aşırı dalgınlık.
- Karın Ağrısı ve İshal: Sindirim sisteminin de olaya dahil olması.
- Organ Büyümesi: Karaciğer ve dalağın mikrop nedeniyle şişmesi.
3. Belirtiler: “Sistemik Fırtınanın İşaretleri”
A21.7 belirtileri genellikle çok ani başlar ve hastayı saatler içinde yatağa düşürür:
- Şiddetli Titreme ve Ateş: Hastayı sarsan, yorgan yakan cinsten yüksek ateş.
- Profound (Derin) Bitkinlik: Hasta parmağını bile kıpırdatamayacak kadar dermanını yitirir.
- Karın Şikayetleri: Şiddetli kramplar, bulantı, kusma ve bazen sulu ishal.
- Kuru Öksürük ve Göğüs Ağrısı: Belirgin bir zatürre olmasa da akciğerlerin etkilendiğini gösteren belirtiler.
- Kas ve Eklem Ağrıları: Vücutta kemik kırılıyormuşçasına hissedilen ağrılar.
- Mental Değişiklikler: Kafa karışıklığı, nerede olduğunu karıştırma veya halüsinasyonlar.
4. Tanı: “Tıbbi Bir Dedektiflik Hikayesi”
A21.7 tanısı koymak için doktorların hastanın hayatına dair çok ince detayları sorgulaması gerekir:
- Sorgulama (Anamnez): Yakın zamanda doğada yürüyüş yapıldı mı? Kene teması oldu mu? Kaynağı bilinmeyen bir su içildi mi? Bu soruların cevabı “Evet” ise ve yara/şişlik yoksa A21.7 şüphesi güçlenir.
- Seroloji (Agglütinasyon): Kanda antikor bakılır. Ancak antikorların oluşması 2 hafta sürebilir; bu yüzden sonuç beklenmeden tedaviye başlanmalıdır.
- PCR ve Kültür: Kandan veya kemik iliğinden örnek alınır. Uyarı: Francisella tularensis laboratuvar çalışanları için çok tehlikelidir (Seviye 3 biyogüvenlik gerekir).
- Kan Tablosu: Karaciğer enzimlerinde (AST, ALT) yükselme ve kanda iltihap değerlerinin (CRP, Sedim) aşırı artışı görülür.
5. Tedavi: “Zamana Karşı Yarış”
Generalize tularemi tıbbi bir acildir. Doğru antibiyotik seçilmezse ölüm oranı %35’lere kadar çıkabilir; ancak doğru ilaçla bu risk %1’lere iner.
- Yoğun Antibiyotik Tedavisi: Bu formda ağızdan haplar genellikle yetersiz kalır. Damar yoluyla Gentamisin veya Streptomisin iğneleri en az 10-14 gün uygulanır.
- Şok ve Sıvı Tedavisi: Hastanın tansiyonu düşerse yoğun sıvı takviyesi ve gerekirse tansiyon yükseltici ilaçlar verilir.
- Beslenme Desteği: Vücut çok yıprandığı için yüksek kalorili beslenme programı uygulanır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (Detaylı 12 Soru-Cevap)
| Soru | Yanıt |
| 1. A21.7 neden diğer tularemi türlerinden daha tehlikeli? | Çünkü mikrop bir yerde hapsolmadan doğrudan kana karışır ve teşhis koyduracak bir yara/şişlik bırakmaz. |
| 2. İyileşme şansı nedir? | Doğru antibiyotik (Gentamisin/Streptomisin) zamanında başlanırsa iyileşme şansı %99’dur. |
| 3. Bu hastalık bulaşıcı mıdır? | Hayır, bir hastadan diğerine el sıkışmakla veya havadan geçmez. Bulaş yolu daima doğadır. |
| 4. Neden bu kadar çok ishal ve kusma oluyor? | Mikrop kana karıştığı için bağırsak duvarlarını ve sindirim organlarını doğrudan etkiler. |
| 5. Karaciğerim kalıcı hasar görür mü? | Tedaviyle mikrop temizlendiğinde karaciğer genellikle tamamen eski sağlığına döner. |
| 6. Penisilin içtim ama iyileşmedim, neden? | Tularemi bakterisi penisiline ve sıradan zatürre ilaçlarına tamamen dirençlidir. Özel ilaç gerekir. |
| 7. “Tifoidal” olması tifo olduğum anlamına mı gelir? | Hayır; sadece belirtileri tifoya benzediği için doktorlar bu ismi kullanır. Hastalığınız tavşan ateşidir. |
| 8. Hastanede yatmak zorunda mıyım? | Evet; A21.7 formu evde tedavi edilemeyecek kadar ağırdır ve damardan ilaç takibi gerektirir. |
| 9. Kene ısırdığında yara yoksa tularemi olunur mu? | Evet; bazen kene ısırığı yeri iyileşir ama mikrop kanda yayılmaya devam ederek A21.7 formuna döner. |
| 10. Beslenmede nelere dikkat edilmeli? | Hastalık vücudu çok yorduğu için protein ağırlıklı beslenilmeli ve bol sıvı tüketilmelidir. |
| 11. İşime/Okuluma ne zaman dönerim? | Ateşiniz düştükten ve organ fonksiyonlarınız düzeldikten sonra (genellikle 3-4 hafta) dönebilirsiniz. |
| 12. A21.7 kodu raporumda neyi açıklar? | Vücudunuzun genelini etkileyen, ağır ve sistemik bir tularemi enfeksiyonu geçirdiğinizi ifade eder. |
⚠️ Önemli Tıbbi Uyarı
hastalikhastasi.com üzerinde yer alan tüm içerikler yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu bilgiler, bir tıp doktorunun profesyonel görüşü veya tedavisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuzda mutlaka uzman bir hekime danışınız. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen uygulamalardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Acil durumlarda lütfen 112 Acil Servis ile iletişime geçiniz.