A03 Şigelloz (Basilli Dizanteri): Nedenleri, Belirtileri ve ICD-10 Rehberi

Şigelloz, halk arasında “Basilli Dizanteri” olarak bilinen, Shigella cinsi bakterilerin neden olduğu son derece bulaşıcı bir kalın bağırsak enfeksiyonudur. ICD-10 sisteminde A03 ana kodu altında sınıflandırılan bu hastalık, dünya genelinde özellikle çocuklarda görülen şiddetli ishal vakalarının ve salgınların başlıca nedenlerinden biridir. Şigelloz, sadece az miktarda bakterinin (10-100 adet) vücuda girmesiyle bile bulaşabilmesi nedeniyle, diğer bağırsak enfeksiyonlarından çok daha hızlı yayılma potansiyeline sahiptir.

Şigelloz (A03) Nedir?

Şigelloz, bakterilerin kalın bağırsak duvarına (mukozasına) sızarak burada iltihaplanma, ülser ve doku hasarı oluşturması durumudur. Hastalık, bağırsak hareketlerinin kontrolsüzleşmesi, şiddetli kramplar ve karakteristik olarak kanlı-mukuslu ishal ile kendini gösterir. ICD-10’da bakterinin türüne göre alt sınıflara (A03.0 – A03.9) ayrılır.

Bulaşma Yolları ve “4F” Kuralı

Şigelloz bulaşmasında epidemiyolojide sıkça kullanılan “4F” kuralı (Fingers, Flies, Food, Feces – Parmaklar, Sinekler, Gıdalar, Dışkı) geçerlidir:

• Fekal-Oral Yol: En yaygın bulaşma yoludur. Bakteriyi taşıyan dışkı zerrelerinin, el hijyeni eksikliği nedeniyle ağza ulaşması.
• Kontamine Su ve Gıda: Kanalizasyon karışmış sular veya bu sularla yıkanmış çiğ sebzeler.
• Sinekler: Bakterileri dışkıdan gıdalara taşıyan mekanik taşıyıcılar.
• Doğrudan Temas: Enfekte bir kişiyle temas veya kirli yüzeylere (kapı kolları, musluklar) dokunmak.

Klinik Belirtiler ve Hastalık Seyri

Belirtiler genellikle bakteriye maruz kaldıktan 1-2 gün sonra aniden başlar:

1. Kanlı ve Mukuslu İshal: Şigellozun en tipik göstergesidir.
2. Tenezm: Dışkılama sonrası hala dışkı varmış hissi ve sürekli ıkınma ihtiyacı.
3. Şiddetli Karın Krampları: Bağırsak duvarındaki hasara bağlı gelişir.
4. Yüksek Ateş: 39-40 derecelere kadar çıkabilir.
5. Toksik Görünüm: Özellikle çocuklarda halsizlik, iştahsızlık ve bitkinlik hali belirgindir.

Komplikasyonlar ve Hayati Riskler

Tedavi edilmeyen veya ağır seyreden vakalarda şu tablolar gelişebilir:

• Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS): Özellikle S. dysenteriae tip 1’in salgıladığı Shiga toksini nedeniyle alyuvarların parçalanması ve böbrek yetmezliği gelişmesi.
• Toksik Megakolon: Kalın bağırsağın aşırı genişlemesi ve delinme riski (hayatidir).
• Reaktif Artrit: Enfeksiyon sonrası gelişen eklem iltihabı.
• Nörolojik Belirtiler: Çocuklarda yüksek ateşe bağlı havaleler (konvülsiyonlar).

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Teşhis: Kesin tanı için dışkı örneğinden yapılan Gaita Kültürü ile bakterinin üretilmesi gerekir. Ayrıca dışkıda bol miktarda lökosit (iltihap hücresi) ve eritrosit (kan hücresi) görülmesi tanıyı destekler.

Tedavi:

• Sıvı Tedavisi: İshal ile kaybedilen suyun yerine konması birincil önceliktir.
• Antibiyotik: Şigellozda antibiyotik kullanımı, ishal süresini kısaltmak ve bulaşma riskini azaltmak için genellikle önerilir. Ancak antibiyotik seçimi, dirençli suşlar nedeniyle doktor kontrolünde yapılmalıdır.
• Antidiyareik İlaçlardan Kaçınma: İshal durdurucu ilaçlar, bakterinin bağırsakta daha uzun süre kalmasına ve komplikasyon riskinin artmasına neden olabileceği için kullanılmamalıdır.

---

❓ 10 Soru 10 Cevap

1. A03 kodu hangi hastalığı ifade eder? Shigella bakterilerinin yol açtığı basilli dizanteri (şigelloz) enfeksiyonunu ifade eder.
2. Dizanteri ile normal ishal arasındaki fark nedir? Dizanteride dışkıda kan, iltihap (mukus) ve şiddetli ıkınma hissi (tenezm) bulunur.
3. Şigelloz ne kadar bulaşıcıdır? Çok bulaşıcıdır; sadece 10 ila 100 adet bakteri bile enfeksiyonu başlatmak için yeterlidir.
4. En tehlikeli Shigella türü hangisidir? Shigella dysenteriae (A03.0), ürettiği Shiga toksini nedeniyle en ağır tabloya ve böbrek yetmezliğine yol açabilen türdür.
5. İshal durdurucu ilaçlar neden sakıncalıdır? Bu ilaçlar bağırsağı yavaşlatarak bakterinin ve toksinlerin vücuttan atılmasını engeller, bu da hastalığı daha tehlikeli hale getirir.
6. Kimler daha yüksek risk altındadır? 5 yaş altı çocuklar, huzurevinde kalan yaşlılar ve hijyen şartlarının kötü olduğu bölgelerde yaşayanlar.
7. Şigelloz kendiliğinden geçer mi? Hafif vakalar 5-7 günde iyileşebilir ancak çocuklarda ve yaşlılarda ölümcül komplikasyon riski nedeniyle tıbbi takip şarttır.
8. Hangi tahlil şigellozu kesinleştirir? Gaita kültürü tahlili ile bakterinin laboratuvar ortamında üretilmesi kesin tanıdır.
9. Salgınlar nasıl önlenir? Temiz su kaynakları, sık el yıkama ve kanalizasyon sistemlerinin modernizasyonu ile önlenir.
10. Hastalık sonrası bağışıklık oluşur mu? Belirli bir türe karşı kısa süreli bağışıklık oluşsa da, diğer Shigella türleri ile tekrar hasta olmak mümkündür.